Publikacije
Kontrola budžeta lokalnih samouprava
Lokalne samouprave na godišnjem nivou troše više od 250 miliona eura.1 Imajući u vidu visinu sredstava kojima na godišnjem nivou raspolažu lokalne samouprave u Crnoj Gori, nesporan je značaj adekvatnog kontrolisanja planiranja, izvršenja i revizije budžeta na lokalnom nivou.
U cilju sagledavanja postojećih mehanizama za kontrolu budžeta na lokalnom nivou, ova analiza će dati presjek pravnog okvira i prakse u vezi s planiranjem, izvršenjem i revizijom budžeta u četiri izabrane crnogorske opštine: Nikšić, Danilovgrad, Podgorica i Herceg Novi.
Završni računi budžeta opština Nikšić, Danilovgrad i Herceg Novi bili su predmet revizije Državne revizorske institucije (DRI), pa su zato ove lokalne samouprave i izabrane za istraživanje, da bi se utvrdilo na koji način ovi izvještaji pomažu unapređenju kontrole budžeta. Glavni grad Podgorica izabran je zbog više aspekata: visine budžeta2, iznosa sredstava koja se opredjeljuju za kapitalne investicije, kao i zbog brojnih polemika koje prenose mediji.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
Državna revizija u Crnoj Gori - prijedlozi za jačanje uticaja
Državna revizorska institucija (DRI) samostalan je i vrhovni organ državne revizije, a ustanovljena je donošenjem Zakona o državnoj revizorskoj instituciji, u aprilu 2004. godine, kao institucionalna, eksterna, nezavisna, stručna i objektivna kontrola trošenja budžetskih sredstava i upravljanja državnom imovinom u Crnoj Gori. DRI je do sada objavila 46 izvještaja o reviziji, od kojih su šest izvještaji o reviziji završnog računa budžeta Crne Gore, a ostatak izvještaji o pojedinačnim revizijama. Broj revizija iz godine u godinu se povećava, uz postepeno povećanje kapaciteta DRI i sprovođenje novih, zahtjevnijih vrsta revizija.
U medijima, od strane poslanika, predstavnika izvršne vlasti i međunarodnih organizacija često se mogu čuti pohvale na račun DRI i kvaliteta njenog rada. Do sada nije bilo značajnijeg doprinosa radu DRI od strane nevladinih organizacija u Crnoj Gori.
Rukovodeći se iznijetim stavovima, smatramo da je vrijeme za objektivan pregled dosadašnjeg rada DRI, njenog položaja u institucionalnom okviru, načina na koji su nalazi ove institucije bili korišćeni od strane drugih nadležnih organa i, prije svega, rezultata dosadašnjeg rada. Uz podršku Evropskog fonda za Balkan, Institut Alternativa (IA) sproveo je projekat “Ka najboljoj EU praksi: Jačanje uticaja spoljne finansijske kontrole u Crnoj Gori”. Projekat obuhvata analizu pravnog okvira finansijske kontrole, kapaciteta Državne revizorske institucije (DRI) i kvaliteta međuinstitucionalne saradnje. Cilj projekta jeste dolaženje do preporuka čija će primjena dovesti do unapređenja rada DRI, a time i njenog uticaja na sistem javnih finansija, a ova publikacija treba da promoviše taj cilj i doprinese njegovoj realizaciji.
U izradi ovog istraživačkog izvještaja korišćeni su nalazi iz intervjua s predstavnicima subjekata revizije, DRI, Ministarstva finansija, Državnog tužilaštva, Direkcije za javne nabavke, Područnog organa za prekršaje Podgorica i poslanicima iz Odbora za ekonomiju, finansije i budžet. Korišćen je i materijal sakupljan od strane IA u toku prethodnih godina u vidu press clipping-a, članaka iz štampanih medija na temu državne revizije. Posvećena je pažnja i uporednoj praksi i zakonskim okvirima državne revizije u odabranim zemljama regiona (Hrvatska, BiH i Makedonija). U toku istraživanja uspostavljena je konstruktivna saradnja sa DRI, kojoj je upućen osnovni upitnik sa trideset pitanja, zahtjevi za pristup informacijama, a obavljeni su i intervjui s načelnicima sektora.
Ova analiza sadrži preporuke koje su namijenjene prvenstveno DRI, ali i ostalim učesnicima procesa kontrole javne potrošnje u Crnoj Gori. Pored njene primarne namjene, uticaja na donosioce odluka radi uvođenja novih rješenja u zakonski okvir i praksu, cilj ove analize jeste da obogati fond stručnih radova o oblasti eksterne revizije u Crnoj Gori.
Kako se u 2011. planiraju izmjene i dopune Zakona o DRI, to je prilika da se riješe određena pitanja koja značajno opterećuju dosadašnji rad DRI. Važnost daljeg rada na jačanju kapaciteta DRI istakla je i Evropska komisija u Mišljenju o zahtjevu Crne Gore za članstvo u EU, naglasivši ga kao dio jednog od sedam ključnih prioriteta čijim je ispunjenjem Crna Gora uslovljena u pogledu započinjanja pregovora o članstvu.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
Izvještaj o demokratskom nadzoru službi bezbjednosti
Institut alternativa je pripremio prevod “Izvještaja o demokratskom nadzoru službi bezbjednosti” Savjeta Evrope (Venecijanske komisije). Izvještaj je dostavljen svim učesnicima procesa reforme sektora bezbjesnosti i odbrane u Crnoj Gori, uključujući poslanike i predstavnike nadležnih državnih organa. Priprema ova publikacije predstavlja doprinos trenutno oskudnoj bazi prevedenih i dostupnih materijala o demokratskom nadzoru u Crnoj Gori. Institut želi da ovom publikacijom podstakne stručnu debatu i ojača svijest o važnosti ovog pitanja za dalji razvoj demokratije i ljudskih prava, odgovornosti i transparentnosti državnih institucija.
Ova publikacija je pripremljena u okviru projekta “Parlamentarni nadzor sektora bezbjednosti i odbrane - Zakon i praksa”, podržanog od strane Fondacije Fridrih Ebert.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
Think Tank - Uloga nezavisnih istraživačkih centara u razvoju javnih politika
U crnogorskom društvu, pa i šire, pojam think tank i uloga ovih organizacija su u većini slučajeva nejasni i dosta neprecizno objašnjeni. S obzirom na to da broj think tank organizacija u poslednjih dvadeset godina raste eksplozivnom brzinom, kao i da njihova uloga u društvu postaje sve značajnija, neophodno je širu javnost upoznati sa osnovnim pojmovima koji se susrijeću u radu nezavisnih centara za istraživanje.
Zbog toga je cilj ove publikacije da pojam, ulogu i značaj, istorijat kao i osnovne segmente rada think tank centara predstavi ne samo donosiocima odluka u Crnoj Gori, već i drugim ekspertima u ovoj i ostalim oblastima, predstavnicima medija i univerzitetskoj (akademskoj) i široj javnosti, kao i svim zainteresovanima. Takođe, specifična namjena ovog teksta je da ukaže na moguće pravce saradnje think tank organizacija i državnih i lokalnih struktura u Crnoj Gori.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
Javno-privatna partnerstva u Crnoj Gori
Odgovornost, transparentnost i efikasnost
Mada saradnja između javnog i privatnog sektora u izgradnji infrastrukturnih objekata datira još iz XVIII vijeka, svoju globalnu ekspanziju i popularizaciju doživljava tokom poslednje dekade prošlog vijeka. Intenzivna interaktivna sprega između tehnički razvijenijeg privatnog sektora i javnih vlasti u značajnoj mjeri je određena manjkom sredstava u državnim budžetima za oblast kapitalnih investicija.
Javno-privatna partnerstva (JPP) i u Crnoj Gori su sve češće instrument za popunjavanje budžetskog deficita. Naime, Vlada se opredijelila da ovaj model intenzivnije koristi u okviru procesa privatizacije, pa je, stoga, „otvorila“ sve sektore za JPP. Ipak, oblast JPP je još uvijek u razvojnoj fazi, pa ostvareni projekti javno-privatne saradnje odstupaju u odnosu na pozitivne primjere u evropskim zemljama. Takođe, zakodavni okvir za oblast JPP, mada unaprijeđen usvajanjem Zakona o koncesijama 2009. godine, i dalje nije usklađen sa direktivama EU u ovoj oblasti. Neusklađenost zakonodavnih propisa je primjetna u nepreciznom definisanju koncesija za javne radove, a ni definicije ograničene procedure, kao ni konkurentskog dijaloga nisu na adekvatan način prenijete iz direktiva EU.
U Crnoj Gori, i pored relativno velikog broja ostvarenih JPP, pristup informacijama o zaključenim ugovorima je izuzetno otežan pa je evidentna neophodnost formiranja centralnog registra koji bi sadržao sve dosadašnje ugovore JPP. Osim ograničene transparentnosti cjelokupnog procesa, primjetan je i manjak demokratske kontrole. Javnost nema uvid u plan godišnje otplate dugovanja za JPP projekte, a nedostupni su i finansijski izvještaji realizovanih projekata. Evidentna je i neažurnost u radu specijalizovanog tijela za oblast koncesija, Komisije za koncesije.
Realizacija JPP je značajno opterećena kršenjem zakonskih procedura, favorizovanjem određenih privatnih kompanija, čime se doprinosi neravnopravnom učešću zainteresovanih strana u tenderskoj proceduri. Neuspjeh pojedinih tendera i problemi koji su nastali sa određenim privatnim partnerima ukazuju na ishitren izbor partnera i ujedno nepravilno sagledane rizike zaključivanja ugovora. Nerijetko se dešava da favorizovani privatni partneri nameću uslove ugovora, a ovi uslovi se ispunjavaju čak i kada očigledno krše odredbe zakona. Takođe, detalji određenih ugovora JPP podrazumijevaju izgradnju infrastrukturnih objekata na lokacijama čiju izgradnju Prostorni planovi ne predviđaju.
Crna Gora slabo koristi iskustva drugih zemalja, a ne učestvuje ni u radu Mreže javno-privatnog partnerstva u Jugoistočnoj Evropi. Aktivnosti ove asocijacije bi trebalo da vode zajedničkim inicijativama, pa bi pojedini zajednički projekti u budućnosti mogli biti finansirani iz posebnih fondova Evropske unije.
Na lokalnom nivou u Crnoj Gori primjetna je konfuzija u raspodjeli nadležnosti za oblast JPP, pa se čak u pojedinim opštinama susrijećemo sa pozicijama “ekskluzivnih pregovarača” sa inostranim investitorima.
U svim crnogorskim opštinama postoji izražen interes za projekte po modelu JPP, ali je veliki broj opština u kojima do sada nisu ostvareni projekti JPP.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
Javne nabavke u Crnoj Gori - Transparentnost i odgovornost
U Crnoj Gori je na javne nabavke u 2009. godini potrošeno preko 433 miliona evra. Sistem javnih nabavki, mada unaprijeđen od uspostavljanja do danas, i dalje je opterećen brojnim nedostacima koji se odnose na neblagovremeno i nerealno planiranje, nasaglasnost ugovora o nabavkama sa zahtjevima iz tendera, naknadne izmjene uslova nabavke, kao i odsustvo kontrole izvršenja ugovora. Manjak transparentnosti i kontrole posebno je naglašen u fazi nakon dodjele ugovora gdje je i najveći prostor za korupciju, posebno u dijelu naknadnih radova. Iako je ukazivano na brojne nepravilnosti u gotovo svim fazama postupka javnih nabavki, nikada nije utvrđena disciplinska, prekršajna ili krivična odgovornost. Usljed različitih tumačenja zakona o prekršajima i javnim nabavkama, postupak pokretanja i utvrđivanja prekršajne odgovornosti ne funkcioniše u praksi. Rješenje prema kojem prekršajnu kaznu plaća naručilac državnom budžetu dodatno obesmišljava i onako nefunkcionalni prekršajni postupak. U tri godine Uprava policije je podnijela svega tri krivične prijave, a prema našim saznanjima još uvijek nema pravosnažnih sudskih presuda za zloupotrebe u javnim nabavkama.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
Procjena pravnog okvira i prakse u primjeni nekih kontrolnih mehanizama Skupštine Crne Gore: konsultativno saslušanje, kontrolno saslušanje i parlamentarna istraga
Ovaj dokument bavi se analizom tri kontrolna mehanizma, koji su predviđeni crnogorskim Ustavom i Poslovnikom Skupštine Crne Gore: kontrolnim i konsultativnim saslušanjem, kao i parlamentarnom istragom.
Kao metodološko sredstvo za dobijanje informacija o stavovima ključnih aktera u procesu obavljanja kontrolne funkcije korišćeni su intervjui. To je podrazumijevalo kreiranje tri upitnika: a) za članove Skupštine i predstavnike parlamentarnih partija u Crnoj Gori, b) za predstavnike institucija koje su bile subjekti primjene nadzorne funkcije parlamenta, c) za novinare koji su izvještavali o praksi parlamenta i predstavnike NVO-a koji se bave djelovanjem parlamenta.
Nalazi u ovom dokumentu su rezultat sveobuhvatne studije zakonskog okvira i prakse u Crnoj Gori koja se tiče parlamentarnog nadzora i korišćenja kontrolnih mehanizama. Podaci od Skupštinske službe i organa državne uprave su dobijeni kroz zahtjeve za pristup informacijama
Dokument sadrži uporedni pregled pravnih okvira i prakse nekih zemalja regiona i Evropske unije. Tokom istraživanja sprovedena je detaljna analiza zakonskog okvira (Ustavi i zakonske procedure u parlamentima) kao i parlamentarne prakse u ovim zemljama. Radna verzija ovog dokumenta bila je predmet rasprave na okruglom stolu u organizaciji Instituta Alternativa, uz prisustvo predstavnika političkih partija, nevladinih organizacija i medija.
Svrha ovog projekta je da unaprijedi kvalitet zakonskog okvira i prakse u primjeni kontrolnih mehanizama Skupštine Crne Gore, da otvori javnu debatu i da preporuke za poboljšanje.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
Parlamentarna kontrola sektora bezbjednosti i odbrane u Crnoj Gori - Kako dalje?
Cilj ovog dokumenta je da predstavi ključne odredbe važećih pravnih propisa, strateških i drugih dokumenata koji se odnose na rad institucija koje pripadaju sektoru odbrane i bezbjednosti u Crnoj Gori, predstavi preporuke za unapređenje važećeg pravnog i institucionalnog okvira i podstakne javnu i stručnu debatu.
Institut Alternativa želi da ovom analizom da doprinos razvoju demokratske i civilne kontrole sektora bezbjednosti, pruži doprinos radu nadležnog Odbora kao i zakonodavcima čiji se rad odnosi na pravne propise i politiku u sektoru odbrane i bezbjednosti.
Ova analiza nema ambiciju da pruži sveobuhvatan pregled prakse demokratske i civilne kontrole sektora odbrane i bezbjednosti, već da ukaže na ključna pitanja, probleme i dileme koje se pojavljuju kao rezultat postojećeg pravnog okvira i prakse.
Metodologija rada na analizi je uključila analizu pravnih propisa, uporednu analizu rješenja iz važećeg i zakonodavstva koje je u parlamentarnoj proceduri, prikupljanje zvaničnih dokumenata putem zahtjeva za slobodan pristup informacijama, intervjue sa članovima Odbora za odbranu i bezbjednost Skupštine Crne Gore.
Ovim dokumentom se obraćamo kako odgovornim licima u organima državne uprave koji u nadležnosti imaju poslove bezbjednosti, Odbora za odbranu i bezbjednost, ali i svim poslanicima u Skupštini Crne Gore. zainteresovanim međunarodnim, vladinim i nevladinim organizacijama i medijima.
Očekujemo da ova analiza podstakne kvalitetniju i intenzivniju javnu i stručnu raspravu o značajnom pitanju za dalji razvoj demokratije i ljudskih prava, odgovornosti i transparentnosti rada javnih institucija.
Ova analiza predstavlja uvod u dalji rad Instituta Alternativa na pojedinim specifičnim pitanjima nadzora sektora odbrane i bezbjednosti.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
Slučaj Lipci 2008 - Kako da nam se ne ponovi
Nešto više od godinu dana je prošlo od kako je u crnogorskim medijima osvanula priča o slučaju ozbiljne devastacije prirode u reonu Bokokotorskog zaliva, u malom primorskom mjestu Lipci, gdje je nezakonito nasuto 4200 m2 morske površine. Nakon što se mjesecima, pred očima cjelokupne crnogorske i međunarodne javnosti, ministarstva i njihove inspekcije nisu mogle dogovoriti u čijoj nadležnosti je slučaj, policija je zabranila radove, tužilac pokrenuo postupak protiv nekoliko lica, a u septembru ove godine Osnovni sud u Kotoru izrekao je kazne za četiri lica koja je tužilac optužio u ovom slučaju.
Međutim, ostaje pitanje kako je moguće da nijedan državni organ, posebno inspekcijske službe, ne preuzme odgovornost za slučaj i spriječi devastaciju. Kasniji slučajevi manjeg obima, indikativni su za ocjenu da se u međuvremenu malo toga promijenilo.
Zato je osnovna namjera našeg istraživanja da pruži odgovor na pitanje: Kako da nam se ne ponovi slučaj Lipci.
U toj namjeri želimo da pružimo javnosti cjelovit pregled slučaja, događaja, radnji državnih organa, izjava i aktivnosti drugih institucija i organizacija, zatim da utvrdimo ključne probleme, njihove uzroke i posljedice. Na kraju, da ponudimo javnosti, ali prije svega donosiocima odluka, predlog za kreiranje takvog pravnog okvira i ambijenta koji će bitno smanjiti mogućnost da se sličan slučaj ponovi.
Metodologija istrazivanja uključila je analizu izvještavanja medija, pristup informacijama u posjedu državnih organa, analizu pravne regulative. Radna verzija dokumenta distribuirana je određenim državnim organima, kako bi dostavili svoje stavove, komentare i sugestije. Istraživanje je sprovedeno u periodu maj – oktobar 2009.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
”Slučaj Prve Banke”
Iskustva za supervizora i ostale nosioce odluka
Do polovine 2006. godine Prva banka Crne Gore, osnovana 1901 je predstavljala malu banku iz radničkog grada centralnog dijela zemlje. U narednih par godina ova banka je uspijela, različitim neprincipijelnim modelima investiranja u kapital banke od strane velikog broja domaćih biznismena i političkih profila, a i uz agresivno, ali ne uvijek poslovno, sakupljanje depozita na tržištu, da se uveća za preko 24 puta, a za manje od dvije godine da začelje tržišnog učešća u sistemu zamijeni drugom pozicijom među konkurentima. Agregatno, ova malena banka iz provincije odjednom dobija značajne fondove za proširenje i implementaciju neodržive zablude da se samo na osnovu sveprisutne marketinške kampanje i uz tim upravljačkih i menadžerskih profila bez podrobnijeg iskustva u praćenju rasta bankom, može ostvariti, u veoma kratkom roku, strateški nefizibilna ambicija preuzimanja liderskog mjesta u bankarskom sistemu.
Polovinom 2007. godine, a značajnije, transparentnije i jasnije početkom 2008. godine, uočavaju se prvi strukturniji tržišni signali o limitiranoj likvidnosti PB CG 1901, koja je najjače bila izražena kroz nerealizaciju naloga domaćeg i inostranog platnog prometa. Javno suočavanje sa poremećajem ugrožavanja ukupne likvidnosti PB CG 1901 se institucionalno prihvata relativno kasno, krajem oktobra 2008. godine, čime se ukupni bankarski sektor dovodi u stanje sistemskog rizika koje je ličilo na početke 90-tih, i time imalo snažan negativan reputacioni efekat na ukupan finansijski sistem zemlje.
Krajem 2008. godine, donosi se zakonsko rješenje o zaštiti bankarskog sektora od negativnih efekata globalne finansijske krize, koji obezbjeđuje sistemske i regulatorne mehanizme za odobrenje kreditne podrške PB CG 1901 u vrijednosti od €44 miliona, s ciljem umirenja ukupnog tržišta i zaustavljanja panike; smanjenja nepovjerenja komitenata; izvršenja nagomilanih naloga unutrašnjeg i inostranog platnog prometa koji su, niz mjeseci ranije, bili slagani u dokumentaciji banke.
Sistemski rekapitulirano, u posljednjih pet godina ukupnih reformi nacionalne ekonomije institucionalno/politički kontinuirano je jačala opcija neoliberalnog promišljanja da je supervizija finansijskog sitema nepotrebna, što je na kraju rezultiralo pasiviziranjem nacionalnog regulatora banaka već krajem 2006. godine. Stoga je neuspješnost CB CG da anticipira autohtone uzroke krize likvidnosti unutar bankarskog sektora zemlje, izazavane krizom u PB CG 1901, stručno iznenađujuća, ali sistemski očekivana. Uočeni institucionalni nedostaci u sprovođenju ovlašćenja se mogu i moraju ispravljati pošto ekonomski sistem Crne Gore nema kapacitete da istrpi urušavanje postignutih nivoa bankarskog poslovanja, jer se samo na taj način održava i produbljuje povjerenje koje građani još uvijek imaju prema bankarskom sektoru zemlje.
(Kliknite na fotografiju da preuzmete publikaciju u .pdf-u)
***
Javna uprava u Crnoj Gori:
Šeme plata, sistem nagrađivanja i mogućnosti profesionalnog usavršavanja
Proces reforme javne uprave započet je 2001. godine, u skladu sa Strategijom reforme javne uprave u Crnoj Gori 2002.-2009. Činjenica da Crna Gora treba dalje da intenzivira reforme sektora javne uprave bila je navedena u Izvještaju Evropske komisije o napretku iz 2007. godine, koji je okarakterisao državnu upravu kao „slabu i neefikasnu.“ Mada je EK konstatovala da je bilo nekih pomaka u ovoj oblasti, dalja poboljšanja su potrebna kako bi se „pojasnile sektorske odgovornosti na način koji dozvoljava nadgledanje i transparentnost.“ Imajući u vidu navedeno, cilj ovog istraživanja je da obezbijedi analizu šema plata, sistema nagrađivanja i mogućnosti za profesionalno usavršavanje u javnoj upravi Crne Gore, u zakonu i praksi. Proces reforme javne uprave i približavanja standardima eU zahtijeva uspostavljanje unaprijeđenih mehanizama za privlačenje, raspoređivanje i nagrađivanje zapošljenih. Slabi administrativni kapaciteti su jedan od ključnih izazova sa kojim se Crna Gora suočava, a ova činjenica se može dijelom pripisati finansijskim uslovima državnih službenika i namještenikakoji su ispod standarda, nedostatku raspoređivanja odgovornosti od strane nadređenih i lošem radnom okruženju. Svi ovi faktori umanjuju motivaciju državnih službenika da daju najbolji doprinos na svom radnom mjestu. ovo je bilo potvrđeno i od same Vlade, uz javno obećanje da će se situacija državnih službenika i namještenika poboljšati.
Pokušaji da se izmijeni postojeći Zakon o državnim službenicima i namještenicima i Zakon o platama državnih službenika i namještenika rezultirali su pravnim nedoumicama. Zagonetka kreirana trenutnim statusom ovih zakona pokazuje nedostatak konsenzusa među kreatorima politike u Crnoj Gori, a stvar je još složenija ako se uzme u obzir da kreatori politike pripadaju istom kraju političkog spektruma. Stoga, cilj ove studije jeste da oživi trenutnu debatu o reformi javne uprave i obezbijedi neke konkretne preporuke za dalja poboljšanja u ovom sektoru. Potreba za ovom analizom je dalje potvrđena činjenicom da problemi u šemama plata, sistemima nagrađivanja i mogućnostima za profesionalno usavršavanje u javnoj upravi postoje već duže vrijeme; i činjenicom da do sada nije napravljena ni jedna ozbiljna analiza trenutnog stanja stvari u javnoj upravi, tako da adekvatne preporuke nijesu bile ponuđene kreatorima politike.
Kako bi se ponudio sveobuhvatan pregled trenutnog stanja stvari u ovoj oblasti, i najizvodljivija rješenja za postojeće izazove, ova studija je podijeljena na četiri analitička dijela, od kojih svaki pokriva posebnu oblast. Prvi dio ove studije daje pregled postojećeg zakonodavstva, koji pomaže stvaranju drugog dijela istraživanja koje se tiče primjene reformi u praksi. treći dio studije identifikuje izazove sa kojima se suočava Crna Gora, kako bi se dale konkretne preporuke kao odgovori za iste. Četvrti element analize će razmatrati praksu u Crnoj Gori kroz poređenje sa Slovenijom, Hrvatskom i Maltom, zemljama koje su se intezivno angažovale u procesu reforme javne uprave, i koje nam, iz različitih razloga, mogu služiti kao primjeri dobre prakse.” Četiri analitička elementa biće objedinjena u vidu preporuka na kraju ove studije.
Kako bi se predstavio obiman pregled trenutnog zakonodavnog okvira, relevantnih strategija, primjenjivosti ovih dokumenata u praksi i njihovog uticaja na namještenike, ova studija koristi kombinaciju analitičkog i komparativnog pristupa. Zbog toga smo smatrali da kvalitativne metode – uključujući analizu teksta i intervjue sa relevantnim kreatorima politike – nude najbolje objašnjenje ispitivanog slučaja. Intervjuisani uzorak se sastoji od relevantnih službenika u ministarstvima Vlade Crne Gore i državnih službenika i namještenika u nezavisnim agencijama i drugim institucijama, ali i nezavisnim stručnjacima i državnim službenicima zemalja čija su iskustva navedena. ovi strukturirani intervjui su korišćeni kako bi se pokazali i analizirali uticaji trenutnog zakonodavstva, ali i nivo Vladine posvećenosti stvaranju efikasne državne uprave.
(Kliknite na fotografiju za preuzimanje studije u .pdf-u)
***
Politički kriterijumi u procesu stabilizacije i pridruživanja Crne Gore Evropskoj uniji
Predmet istraživanja ovog rada jesu preduslovi koje zainteresovane zemlje moraju zadovoljiti kako bi pristupile Evropskoj uniji odnosno politička dimenzija kriterijuma pristupanja, kao i izazova sa kojim se Crna Gora suočava ili se može suočiti u procesu stabilizacije i pridruživanja. EU je utemeljena na principima slobode, demokratije, vladavini prava, poštovanju ljudskih prava i osnovnih sloboda. Od pada Berlinskog zida politikom Evropske unije dominira ideja o daljem proširenju. Prema osnivačkim dokumentima EU može pristupiti svaka zainteresovana evropska država koja poštuje postavljene temeljne principe. Države koje joj žele pristupiti prije svega su obavezane principima i načelima na kojima počiva sama Unija. Preduslov evropskih integracija je funkcionalno prihvatanje demokratije i ostvarenje njene pune djelotvornosti, što znači da su integracije direktno zavisne od procesa reformi i demokratske stabilnosti društva koje se želi pridružiti EU.
Cilj ovog rada je da kroz istorijsku retrospektivu evropskih integracija, predstavljanje ciljeva, politika i institucija EU, iskustava drugih zemalja i analizom dosadašnjih aktivnosti i napora Evropske komisije i Vlade Crne Gore predstavi važnost političkih krtiterijuma u pristupanju EU. Pod političkim uslovima članstva podrazumijeva se istinska i funkcionalna stabilnost institucija koje garantuju demokratiju, vladavinu prava, ljudska prava i poštovanje i zaštitu prava manjina.
Proces evropskih integracija pred svakom zemljom postavlja cilj koji traži snažnu odgovornost – održati i ojačati Uniju kao prostor slobode, bezbijednosti i pravde. Prije svega treba zadovoljiti političke uslove i pretpostavke, zato jer je politički i bezbjednosni okvir prostor unutar kojeg funkcioniše ekonomija, pravna i socijalna infrastruktura. Crna Gora dužna je da zadovolji politiku uslovljavanja, odnosno da prihvati temeljne principe na kojima počiva sama EU. Neispunjavanje tih uslova podrazumijeva da EU može pristupiti ograničavanju ili obustavljanju saradnje, odnosno suspenziji ili raskidanju ugovornog odnosa. Zadovoljenje političkih kriterijuma prilika je za istinsko prihvatanje zajedničkih evropskih vrijednosti i prevazilaženje nasljeđa prošlosti, što je za Crnu Goru u pogledu sveobuhvatnih reformi, izgradnje države, društvenog i ekonomskog progresa od ključnog značaja.
Kako je Crna Gora u procesu evropskih integracija, intencija ovog rada je da afirmiše važnost i značaj političkih kriterijuma, pa je zato i data opširna analiza značaja političkih kriterijuma u procesu stabilizacije i pridruživanja Crne Gore Evropskoj uniji. Aktuelnost evropskih integracija, nedavna proširenja EU, formirana iskustva i intenzitet procesa stabilizacije i pridruživanja Crne Gore i sama ova publikacija omogućavaju i doprinose formiranju široke i sadržajne dokumentacione osnove za dalja istraživanja i edukaciju.
(kliknite na fotografiju za preuzimanje studije)
